Hika hizketan

• Ardo zahagia Bizkargin, letania jotzen zuenarentzat

  Imanol Amuriza Sarrionandia (1937) Amorebieta-Etxano

  Garai batean bi taberna zeuden auzoan. Gaztetan ez zuten ardorik edaten etxean, egun berezietan bakarrik. Jaietan limonada. Santa Kurutz egunean zahagia egoten zen Bizkargin. Litro bat ardo ematen zieten, letania joz gero. Inguru ezberdinetatik abiatutako letaniak elkartzen ziren. Gero meza eta bedeinkazioa.

• Luistarren kofradiarekin Santa Ageda eta abendua kantatzen

  Imanol Amuriza Sarrionandia (1937) Amorebieta-Etxano

  Garai bateko abadeak gogorrak. Orduan bi edo hiru abade egoten ziren Etxanon. Bera umea zenean on Luis Goiria zen parrokoa eta hari laguntzen on Frantzisko. Luistarren kofradia. Santa Ageda edo abendua kantatzen irteten ziren. 13-14 urte zituenean, anaiak idatzitako bertsoak kantatzen zituzten. Ordurako bat-bateko batzuk ere botatzen zituen. Irabazitako diruarekin bazkaria egiten zuten gero.

• Herrira, mezara eta plazara

  Imanol Amuriza Sarrionandia (1937) Amorebieta-Etxano

  Mezara nora joaten ziren. Goizeko seietako mezara, gero baserriko lanak egiteko. Ama plazara joaten zen arrautzak saltzera.

• Domekero Muniketako erromeriara

  Imanol Amuriza Sarrionandia (1937) Amorebieta-Etxano

  Larunbata lan-eguna izaten zen. Domeka goizean ere lana. Bera gazterik hasi zen erromerian, 15 urte ingururekin. Dantza zalea izan da. Muniketara joaten ziren domekero erromeriara. Normalean dantza soltea egiten zuten, baina lotuta ere bai.

• Bizkargiko eta Autzaganako erromeriak; dantzan egiteko, ordaindu

  Imanol Amuriza Sarrionandia (1937) Amorebieta-Etxano

  Santa Kurutz eguna Bizkargin, egun berezia. Hiru orkestra egoten ziren: Morgakoa, Larrabetzukoa eta Etxanokoa. Mutilek ordaindu egin behar izaten zuten dantza egiteagatik. Txartel bat jartzen zieten, ordaindu zutela adierazteko. Goizean txartel bat eta arratsaldean bestea. Baina dantzan ari zirela beste herri bateko eremura pasatuz gero, hango diru-biltzaileak kobratu egiten zien eta beste txartel bat jarri. Handik Autzaganara jaisten ziren eta hango erromerian berriz ere ordaindu egin behar.

• Abarketak apurtu, erromerian dantzan

  Imanol Amuriza Sarrionandia (1937) Amorebieta-Etxano

  Garai batean mutil asko lotsatu egiten ziren neskekin dantza egiten. Lotsa eta errespetua. Mutilen janzkera: milarraiazko galtzak, brusa eta abarketak. Urte batean Bizkargiko erromerian abarketak apurtu zitzaizkion eta Autzaganara jaitsitakoan ezin dantzarik egin. Hurrengo urtean beste pare bat laga zuen sasi artean gordeta, badaezpada.

• Etxera ura ekarri zutenekoa

  Pilar Galarraga Urkizu (1931) Errezil

  Ura baserrira amaren garaian ekarri omen zuten (1927 urte aldera), etxe atarira. Berak beti ezagutu ditu argia eta ura etxean.

• Umetatik irratia etxean

  Pilar Galarraga Urkizu (1931) Errezil

  Irratia umetatik ezagutu zuen etxean. Aitak gaixo zegoen auzoko mutiko bat besoetan hartuta eramaten zuen etxera, irratia entzutera.

• `Urtain´en borrokaldia telebistan

  Pilar Galarraga Urkizu (1931) Errezil

  Inguruetan ez zen telebista asko, baina euren etxean bai. `Urtain´en boxeo-borrokaldia ikustera auzoko jendea joan zen; sukaldea beteta egon zen.

• Lehen autoa: Plymouth markakoa

  Pilar Galarraga Urkizu (1931) Errezil

  Izan zuten lehen autoa Plymouth markakoa zen eta Donostiatik ekarri zuten.

• Inguruetako erromeriak eta festak

  Pilar Galarraga Urkizu (1931) Errezil

  Bere garaiko erromeriak Potzubentan edo Zurruntzolan izaten ziren. Jaiak Goiatzen, Bidanian... Normalean dantza soltean jarduten zuten. Zelatunen "agarrauan" dantza egiteagatik elizako kongregazioan arazoak. Senarra Potzubentako erromerian ezagutu zuen. Nire anaia Enrikek aurretik ezagutzen zuten.

• Bi-hiru eguneko ezteiak eta arreoa

  Pilar Galarraga Urkizu (1931) Errezil

  Berak ez zuen lihoa jotzen ezagutu, baina amaren arreoa ezagutu zuen lihoz egina. Berak ere arreoa eraman zuen ezkondu zenean; amak emandakoak. Gurdian joateko ohitura, hotsa atereaz. Ezteien ohitura: bi hiru eguneko ezteiak izan ohi ziren. Errezilgo Artauntza baserrian bi eguneko ezteia. Dultzaina eta danbor jotzaileak ganbaran.

• Umeak jaio zireneko bizipenak

  Pilar Galarraga Urkizu (1931) Errezil

  Umeetatik hiru etxean izan nituen, beste biak ospitalean. Berarentzat gogorrena umeak etxean utzi eta ospitalera joatea izan omen zen. Seme-alaba bakoitza jaio zeneko esperientzia. Baserrian lanean aritzen zen azken unera arte.

• Gaztak egin eta azoketan saltzen

  Pilar Galarraga Urkizu (1931) Errezil

  Iraola baserrian gazta egiten zuten, baita berak alde egin eta gero ere. Altzagan hasieran negutik udaberrira egiten zituzten gaztak, ardi eta behi esnea nahastuta. Gerora hasi ziren urte osoan egiten. Azpeitia, Zarautz, Eibar eta Ermuko azoketan ibilitakoa da gaztak saltzen. Gerora, esnea saltzen hasi ziren.

• Senarra basoan lanean, dirua irabazteko

  Pilar Galarraga Urkizu (1931) Errezil

  Santos senarrak etxetik kanpora lan egiten zuen, basoan, zerbait irabazteko. Belarra ebakitzen ere bai. Bizimodu gogorra izan zuen.

• Zelan hil da Kristo?

  Luisa Egia Agirrebeitia (1921) Ermua

  Pazkuazkoa egiteko txartel berdea lortu behar zen. Horretarako, dotrinari buruzko galdeketa gainditu behar. Kristo zelan hil zen galdetu zion apaizak bati. Txiste barregarria.

• Mojekin ikasi zuen Mixerikordian

  Argi Larrañaga Aldazabal (1933) Azkoitia

  Eskolan Mixerikordian ibili zen mojekin, baina goizetan interina lanetan hasi zen 14 urterekin eta, arratsaldeetan laborea ematen zutenez eskolan, ez zuen askorik ikasterik izan. Neskak bakarrik ibiltzen ziren mojekin; mojak kanpotarrak ziren. Gaztelaniaz ikasten zuten dena.

• Gerra ostean asko jaitsi zen kalitatea

  Serafin Basauri Arteaga (1935) Dunixi Murua Sarasqueta (1931) Eibar

  Gerra aurretik eta gerra ostean damaskinatuak aldaketa handia izan zuen, kalitatean batez ere. Beraien aurrekoenak ongi egindako lanak izaten ziren; beraienak, arinagoak. Placido Zuloagaren lanak ikusgarriak zirela diote.

• Baserriko lanen banaketa

  None Zurutuza Urrutia anai-arrebak () Oñati

  Mutilen lanak baserrian gogorragoak ziren: pinuak sartu... Neskek etxeko lanak gehiago. Aitak ardiak bai, baina ez zuen behirik jezten: beti amak.

• Mutilek dantzara noiz aterako zain

  None Zurutuza Urrutia anai-arrebak () Oñati

  "Bailamos?", eskatzen zuten mutilek. Zain egoten ziren neskak.