Hitanoari buruzko pasarteak

• Eskolan erdaraz, kalean euskaraz

  Jose Pagalday Garro (1927) Eskoriatza

  Eskolak erdaraz izan ziren beti, gerra aurrean ere bai. Etxean eta kalean beti euskaraz. Hika egiten zuten. Apurtxo bat galdu egin da hori. Apaizari berorika egiten zitzaion, medikuari ere bai.

• Gurasoen jarrera ikasketekiko eta euskararekiko

  Andoni Etxarri (1943) Hendaia

  14 urterekin ikasketa-agiria lortu zuten. Aitaren aldeko familia burgesa zen eta euskararen aldeko jarrera sendoa zuen; amaren aldekoa, aldiz, ez zen burgesa eta ez zuen halako tinkotasuna euskara egiteko. Aitaren familian, anai-arreben artean zuka egiten zuten eta gurasoei eta kanpokoei berorika. Amaren familian hika egiteko ohitura zegoen. Aitak garrantzia handia ematen zien ikasketei eta Andonik ikasketa-agiria ateratzen ez bazuen, soldadutzara bidaliko zuela esan zion.

• Zuketa, Xuketa eta hiketa

  Anjel Antxo Moleres (1931) Hiriberri

  Jende handiari zuketan, haurrei (edo emazteari) xuketan eta lagunei hiketan.

• Xuka gurasoak, toka eta noka Mixel eta emaztea

  Mixel Sainte-Marie (1926) Landibarre

  Gurasoek elkarrekin "xuka" egiten zuten, gurasoek seme-alabei toka eta noka egiten zieten. Berak gurasoei xuka. Anai-arrebak elkarrekin to eta no. Emaztearekin to eta no. Horretan Amikuzen bezala omen da, baina batenaz beste, Garazitik hurbilago daude.

• Umetan jolas batzuk mutilentzat eta besteak neskentzat

  Gabriel Nogues Martikorena (1920) Lasarte-Oria

  Umetan panpinak beraiek egiten zituzten. Orduan zer jolasetan aritzen ziren azaltzen du: kinkinetan, kaniketan, tabatan, sokasaltoan... Neskak eta mutilak bereizita aritzen ziren jolasean. Mutilek hika egiten zuten beraien artean, baina neskek ez, finagoak, femeninoagoak baitziren.

• Berorika eta hika

  Gregori Ajuriagojeaskoa Loroño (1913) Muxika

  Abadeari, maisuari, medikuari... "berori"esaten zitzaion, gaztelaniaz "usted". Hitanoa mutilekin berbetan ikasi zuen, baina ahaztu zaiola dio.

• Izen euskalduna jartzeko trikimailuak

  Miren Jone Rekondo Aizpurua (1926) Usurbil

  Nesken artean hika egiten zuten; gurasoei berorika. Eskolan ezin zuten euskaraz egin, izena ere erdaldundu egin zieten. Anai-arrebek euskarazko izenak zituzten, baina erdaratzeko modukoak, bestela ez zieten eta uzten izen horiek jartzen.

• Hika

  Antonia Ormaetxea Narbaiza (1927) Ermua

  Ahizparekin hika egin izan du. Gurasoekin-eta, zu. Kalean hika emakumeak ere.

• Berorika noiz eta norekin

  Joxe Mari Soroa Berrotaran (1932) Usurbil

  Periko "Markesanekoari" buruzko anekdota kontatzen du. Berorika, zuka eta hika noiz erabiltzen zuten azaltzen du.

• Mutil koskorretan hasi ziren txapela janzten

  Asenzio Irizar Goikoetxea (1926) Donostia

  Mutil koskorretan hasten ziren txapela janzten, jendeak 20 urte inguru bete arte erabiltzen zuen txapela. Anaia eta arreba zaharrenei zuka hitz egiten zien, gazteenei eta lagunei hika, eta gurasoei berorika.

• Bere buruari hika

  Javier Zubizarreta Zubizarreta (1955) Azkoitia

  Bere buruari hika egiten dio. Beharrezkoa dela tarteka nork bere buruarekin hitz egitea eta animoak ematea dio.

• Hitanoaren genero-marka, errespetuz erabili beharrekoa

  Ainara Elortza Izagirre (1979) Azkoitia

  Hitanoaren genero-markak eztabaida sortu dezake, genero-markak kentzen ari garen garaiotan. Baina bakoitzak hautatu dezake berari toka ala noka zuzentzea nahi duen. Errespetuz erabiliz gero, ez dagoela arazorik iruditzen zaio.

• Berorika, zuka edo hika

  Maria Albizu Irizar (1908) Leaburu

  Gurasoekin berorika hitz egiten zuten. Apaiza eta medikuari ere berdin. Senideen artean hika hitz egiten zuten. Oraindik ere seme-alabekin hika hitz egiten du eta haiek berarekin zuka.

• Euskara momentu eta leku bakoitzean

  Martin Zabala Agirre (1926) Andoain

  Gaztetan beti euskaraz egiten zuten lagunartean, hika hain zuzen ere. Berorika gutxi erabiltzen zuten, maila handiko gizonekin bakarrik. Euskara berdina da Tolosatik hasita Donostia aldera. Goierri aldean desberdindu egiten da euskara. Azpeitia eta Zarautz aldean ere euskara desberdindu egiten da.

• Neskekin "zu", mutilekin "hi"

  Apin Urreta Solagaistua (1926) Durango

  Neskekin "zu" egiten zuten eta mutilekin "hi", lagun zein neba-arrebekin. Seme eta ilobei. ostera, sekula ez die "hi" egin.

• Hika, zuka ala berorika

  Eusebia Etxeberria Amiano (1920) Gabiria

  Medikuari eta apaizari berorika egiten zieten. Alkateari eta gurasoei zuka. Gurasoek seme-alabei aldiz, hitanoz. Eta anai-arrebekin ala lagun arten ere hika.

• Anaiekin hika, baina gurasoei berorika

  Kontxita Zaldua Zabala (1924) Urnieta

  Anaiekin hika egiten du. Bestela, bietara, baina hika kasik gehiago. Aitari eta amari, berriz, berorika egin izan die. Apaizari ere bai.

• Zuka, hika eta berorika: noiz eta norekin

  Santos Esnaola Esnaola (1930) Legorreta

  Lagunartean, mutilek euskaraz eta hika egiten zuten. Etxekoekin, ordea, beti zuka egin izan du. Baziren aitona-amonei berorika egiten zienak. Emakumeei zuka egiteko ohitura du. Herriko apaizari eta medikuari berorika egin behar izaten zitzaien.

• Ikastetxe eta irakasleen jarrera hitanoarekiko

  Ainara Elortza Izagirre (1979) Azkoitia

  Berak Gradu Bukaerako Laneko proposamena Floreaga ikastetxerako egin zuen. Ikastetxean ordurako mahai gainean zuten hitanoaren gaia eta interesa ikusi zuen. Ikastetxeko euskararen erabilera. Ikastetxe publikoetan irakasleak asko aldatzen dira eta irakasle askok ez dakite hika. Alabaren irakasleak hika egiten die. Irakasleen artean interesa piztu beharko litzatekeela uste du.

• `Erlauntza´ filmean noka

  Irati Lizarralde Alberdi (2004) Leire Lizarralde Alberdi (1999) Azkoitia

  Hitanoko erreferentzia gutxi dago eta dauden apurrak toka. Leirek dio berari asko gustatu zitzaiola `Erlauntza´ filmean noka entzutea eta halako erreferentziak behar liratekeela uste dute.